|
محمدرضا حيدريان
«اى على خدا پاداش نيكو به تو دهد و در بهشت خود ساكن گرداند ...»
(فرازى از نامه امام جواد(ع) به على بن مهزيار اهوازى)
خوزستان عالمپرور
خوزستان يكى از استانهاى كشور پهناور ماست كه از ديرباز نقش بسزايى در گسترش و ترويج فرهنگ عميق اسلامى داشته و در درون خود راويان و عالمان بزرگوار و گرانسنگ را پرورش داده است بزرگانى همچون:
حسن بن سعيد اهوازى، حسين بن سعيد اهوازى، على بن ابراهيم مهزيار اهوازى،محمد بن ابراهيم بن مهزيار اهوازى، علامه بزرگوار شيخ مرتضى انصارى، علامه حاج شيخ محمد تقى شوشترى و بسيارى ديگر از استوانه هاى علمى كه هر كدام مانند چراغى راه را براى مشتاقان روشن مى ساختند و عاشقان هدايت را به سرچشمه زلال رستگارى رهنمون بودند.
در اين ميان شهر قديمى اهواز كه مركز اين استان است از ويژگى خاصى برخوردار است چنانچه ملاحظه شد جمعى از راويان ائمه اطهار(ع) در اين شهر پرورش يافتند و كلمات حياتبخش ائمه معصومين را از آنان مى آموختند و به گوش عاشقان اهل بيت مى رساندند و در مواقع لزوم سربازان علمى ائمه بودند و در مصاف با دشمنان اهلبيت با قلمشان قلب خصم را نشانه مى رفتند و مذهب تشيع را از هجوم نامحرمان مصون مى ساختند.
از جمله آن بزرگواران راوى والامقام على بن مهزيار اهوازى است كه در ميان مردم خوزستان شخصى شناخته شده و با ارزش است در اين نوشتار همت ما اين است كه مردم خوب كشورمان را با راوى ديگرى از خيل راويان نور آشنا سازيم و قدمى هر چند ناچيز در راستاى احياى نام و جايگاه آن بزرگان در ميان اقشار مختلف مردم برداشته باشيم.
ستاره خوزستان
على بن مهزيار اهوازى از فقهاء و محدثان مشهور و بزرگ شيعه بود كه علاوه بر مقام علمى و فقهى از برجستگى هاى اخلاقى ارزنده اى نيز برخوردار بود.
او در ميان خانواده اى مسيحى ديده به جهان گشود و رشد و نمو يافت ولى چند سالى بيش از بهار عمر او نگذشته بود كه با لطف خداوند متعال پدر او به دين اسلام مشرف شد و او نيز اسلام را دين خود قرار داد. در اين زمينه رجال شناس معروف نجاشى در كتاب خويش اينگونه نگاشته است:
على بن مهزيار اهوازى كنيه اش ابوالحسن بود و از مردم دورق محسوب مى شد و پدرش داراى دين مسيح بود و بعدها مسلمان شد و على نيز در همان دوران كودكى به دين اسلام مشرف شد و خداوند با لطف خويش او را بصير در دين نمود.
وى از صحابى خاص حضرت رضا(ع) و حضرت امام جواد و امام هادى(ع) به شمار مى رفت و در نزد اين امامان هدايت داراى منزلتى بس عظيم بود.
شرح حال اين دانشمند بزرگ در منابع مهم رجالى بيان شده و همانگونه كه مرحوم نجاشى بيان كردند كسى او را مورد سرزنش و نكوهش قرار نداده است. شيخ طوسى در رجال خويش على را از اصحاب حضرت رضا مى داند و مى فرمايد:
«او دانشمندى مورد اعتماد و داراى اعتقادى راسخ و صحيح بود و از اصحاب امام جواد و امام هادى نيز به حساب مى آمد».
كشى از ديگر رجال شناسان معروف اينگونه از وى ياد مى كند:«على بن مهزيار مسيحى بود ولى خداوند متعال او را هدايت كرد. وى از مردم هند(هنديجان) بود كه از روستاهاى فارس محسوب مى شد كه بعدها در اهواز سكنى گزيد».
معاصران فرهيخته
از جمله فقهائى كه با على بن مهزيار هم عصر بودند حسين بن سعيد اهوازى است او نيز افتخار شاگردى سه تن از ائمه بزرگوار شيعه (عليهمالسلام) را داشت و در كتابهاى رجالى زمانى كه از او سخن به ميان آمده به نيكى از او ياد شده است.
حسين برادرى بنام حسن نيز داشت كه او هم از علماى معاصر على بن مهزيار وداراى مقام والايى بود و در اغلب موارد نام اين دو راوى اهل بيت در كنار هم ذكر مى شود.
ابن نديم در فهرست خود از دانش و علم فراوان آن دو دانشمند ياد مى كند:«دانش اين دو برادر در عصر خود از هر دانشمند ديگرى وسيعتر بود و در فقه از برجستگى خاص برخوردار بودند آنها با حضرت جواد(ع) مصاحبت داشتند و از وجود آن حضرت بهره مى جستند».
از ديگر بزرگان و دانشمندان عصر او فرزند برومند وى محمد بن على بن مهزيار است كه از اصحاب امام هادى(ع) شمرده مى شود وى بسيارى از افتخارات پدر را دارا و از جايگاه علمى خاصى برخوردار بود.
از سيد بن طاووس در كتاب «ربيع الشيعه» نقل شده كه محمد بن على بن مهزيار از سفيران و نمايندگان حضرت ولى عصر(عج) بوده است.
مقام محمود
على بن مهزيار از خواص حضرت جواد(ع) بود و دوستى نزديكى با حضرت داشت و بسيارى از روايات را كه على نقل مى كند از امام جواد(ع) است.
در موارد متعددى وى از جانب امام جواد(ع) مورد تمجيد قرار گرفت و بارها حضرت دعاى خير خويش را نصيب على ساخت.
كشى در كتاب خويش به تعدادى از نامه هائى كه حضرت در جواب نامه هاى على، براى او مرقوم فرموده بود اشاره مى كند در نامهاى حضرت به آن محدث بزرگ اينگونه مرقوم مى دارد:
نامه ات به من رسيد و از محتواى آن مطلع شدم مرا غرق شادى و سرور كردى خداوند تو را خوشحال گرداند...
روزى از روزها على بن مهزيار نامه اى خدمت حضرت جواد مرقوم مى دارد و از حضرت مى خواهد كه او را دعا كند حضرت طى نامه اى اينگونه مرقوم مى فرمايد:اما راجع به دعائى كه از من خواسته بودى. تو نمى دانى كه خداوند تو را در نزد من چگونه قرارداده كه به خاطر محبتى كه به تو دارم گاهى تو را به نامت مى خوانم. خداوند آنچه را به تو روزى كرده به بهترين شكل پايدار گرداند و با خشنودى من از تو، او هم از تو خشنود گردد و تو را به آرزويت نائل گرداند و با حمت خودش تو را در فردوس اعلى ميهمان سازد. خداوند ترا حفظ كند و دوست بدارد.
اگر كسى بخواهد مقام و منزلت على را در نزد ائمه دريابد يكى از بهترين راهها توفيعات و نامه هائى است كه آن بزرگان براى او مرقوم فرمودند در نامه اى ديگرحضرت جواد(ع) على بن مهزيار را اينگونه مورد لطف و عنايت قرار مى دهند.
اى على خداوند پاداش نيك به تو دهد و در بهشت خود ساكن گرداند و از ذلت و خوارى در دنيا و آخرت بر حذر دارد و تو را با ما محشور فرمايد ... اگر بگويم من كسى را مانند تو نديده ام اميدوارم كه راست گفته باشم.
عالم عابد
على در كنار علوم فراوانش دريايى از عبوديت و پرستش خالق بود عبادتهاى او در نزد آشنايان و دوستان معروف بود با طلوع خورشيد على به سجده مى رفت و سراز سجده بر نمى داشت تا اينكه براى هزار نفر از دوستان و برادران دينى خويش دعا كند، همان دعائى را كه براى خود از خداوند مى خواست.
وقتى به پيشانى او نگاه مى كردى آثار سجود را بر پيشانى به خوبى مى يافتى و ابهتش تو را به تواضع در مقابلش وا مى داشت و با نگاه به او انسان به يادخداوند مى افتاد.
آثار بابركت
محدث گرانسنگ على بن مهزيار با عنايات خداوند علومى را كه جايگاهشان سينه پهناور او بود بر روى كاغذ آورد و از خود آثارى گرانقدرى به جاى گذارد شيخ طوسى مى نويسد:«على بن مهزيار اهوازى عالمى جليل القدر و كثيرالروايه بود و براى او سى و سه كتاب است».
مرحوم نجاشى كتابهاى او را در كتاب رجالى خويش بر شمرده است، «كتاب وضو»،«صلاه»، «زكات»، «صوم»، «حج»، «طلاق»، «حدود»، «ديات»، «عتق و تدبير»، «تجارات و اجارات»، «مكاسب»، «تفسير»، «فضائل»، «مثالب»،«دعا»، «تجمل و مروه»، «مزار»، «رد بر غلات»، «وصايا»، «مواريث»،«خمس»، «شهادات»، «فضائل مومنين»، «تقيه»، «صيد»، «اشربه»، «نذورو ايمان» و «كفارات».
در محضر اساتيد
على بن مهزيار توفيق درك بزرگانى از فقهاء و محدثين را داشت بزرگانى همچون:
محمد بن ابى عمير، احمد بن اسحاق ابهرى، احمد بن محمد بن ابى نصر، حسن بن على بن فضال، حسن بن محبوب، حسين بن سعيد اهوازى، حماد بن عيسى، صفوان بن يحيى،عبدالله بن يحيى، محمد بن اسماعيل بن بزيع، محمد بن حسن قمى، موسى بن قاسم،... آيت الله خوئى(ره) اساتيد و كسانى كه وى از آنان روايت نقل كرده را بيش از پنجاه نفر ذكر كرده اند.
پرورش يافتگان
على بن مهزيار اهوازى همانگونه كه خود از محضر اساتيد بهره مى جست و وجود تشنه خود را سيراب مى ساخت در گرد خويش عاشقانى را نيز پرورش مى داد. آيت الله خوئى در كتاب رجالى خويش به بيش از بيست نفر از آنان اشاره كرده است. اينك به زندگانى تنى چند از آنان اشاره كنيم.
1- احمد بن محمد بن خالد برقى
اين محدث نامى از فقهاى نيمه دوم سده سوم است كه به احمد بن ابى عبدالله برقى نيز مشهور است. كنيه او ابوجعفر است و از اهالى كوفه بود كه پس از قيام زيد و زندانى شدن پدر بزرگش در دوران نوجوانى با پدرش به برقه قم گريخت و در آنجا ساكن مى شوند. از تصنيفات احمد مى توان به كتاب«اجتهاد»، «تبصره»، «طبقات»، «عجائب»، «تفسير الحديث»، «عللالحديث»، ... اشاره كرد.
برقى نه تنها در ميان علماء شيعه، حتى در ميان اهل عامه نيز معروف است و بسيارى از آنان شاگردى وى را كرده اند. تاريخ وفات اين راوى را بعضى سال 274ه و بعضى ديگر سال 280 ه مى دانند.
2- ابراهيم بن هاشم قمى
كنيه اش ابو اسحاق است كه اصالتا اهل كوفه بود و بعدها به قم آمد و در جوار حضرت معصومه(س) ساكن شد.
شيخ طوسى در «فهرست» خويش مى گويد: اصحاب، معتقدند كه اول كسى كه احاديث را در قم منتشر ساخت ابراهيم بن هاشم قمى است.
وى در ميان راويان ديگر از جهت كثرت نقل حديث همتا ندارد. آيت الله خوئى تعداد رواياتى را كه وى در سلسله سندش قرار گرفته بالغ بر 6414 روايت مى داند.
ابراهيم بن هاشم داراى كتبى است از جمله: كتاب «النوادر» و «قضاياىاميرالمومنين(ع»).
زيارتگاه عشاق
عاقبت عمر با بركت على بن مهزيار بعد از ساليان سال زحمت و تلاش در مسير احياى سنت اهل بيت عصمت و طهارت(ع) پايان پذيرفت و خورشيد وجودش غروب نمود و دوستان خود را به غمى جانكاه مبتلا ساخت گرچه از تاريخ وفات آن راوى جليل القدر اطلاع دقيقى در دست نيست ولى سال رحلت او را حدود 254 ه تخمين زده اند. اكنون مزار شريف آن راوى بزرگوار در شهر اهواز داراى بارگاه و بقعه اىمجلل است و همه روزه خيل مشتاقان را پذيراست و مردم با عشق اهل بيت مرقد آن راوى اهل بيت را زيارت مى كنند.
سخنان ماندگار
على بن مهزيار اهوازى در سلسله سند347 روايت واقع شده و در ابواب مختلف فقه داراى روايت است در پايان تعدادى از روايتهائى را كه على روايت كننده آنهاست تقديم مى داريم باشد كه در گوشه قلبتان جاى گيرند.
زيارت حسين عليه السلام افضل است يا زيارت امام رضا عليه السلام
على نقل مى كند از امام جواد(ع) سوال كردم فدايت شوم زيارت على بن موسى الرضا(ع) بهتر است يا زيارت حسين بن على(ع) حضرت فرمودند:
زيارت پدرم از زيارت امام حسين(ع) افضل است چرا كه حضرت را تمام مردم زيارت مى كنند ولى پدرم را زيارت نمى كند مگر خواص از شيعه.
مقيم خانه حق باش
در روايتى ديگر على بن مهزيار مى گويد: از امام هادى(ع) سوال كردم آيا ماندن در مكه فضيلتش برتر است يا خروج از آن و اقامت در شهرهاى ديگر؟
حضرت در جواب مرقوم فرمودند: ماندن نزد خانه خداوند برتر است.
پاداشى بس بزرگ
على مى گويد خدمت امام جواد(ع) عرض كردم كسى كه قبر حضرت رضا(ع) را زيارت كند چه پاداشى نصيبش خواهد شد؟ حضرت فرمودند:
به خداوند قسم پاداش او بهشت است.
كدام عمل محبوبتر است
على بن مهزيار از امام جواد(ع) نقل مى كند كه حضرت فرمودند:
هيچ عملى نزد خداوند متعال از عملى كه مدام باشد اگر چه عمل كوچكى باشد محبوبتر نيست.
خداوند متعال روح آن راوى نور را با پيشوايان معصوم(ع) محشور گرداند. |
